Ceramika Bolesławiec o krok od światowej listy UNESCO
Ceramika Bolesławiec, której historia sięga XIII wieku, stanowi jeden z najcenniejszych skarbów polskiego rzemiosła artystycznego. Obecnie w produkcję tego wyjątkowego rękodzieła zaangażowanych jest ponad 4 tysiące osób, co świadczy o ogromnym znaczeniu tej branży dla lokalnej społeczności miasta Bolesławiec oraz jego najbliższych okolic. Przede wszystkim warto podkreślić, że nasze miasto organizuje największy jarmark ceramiczny w Europie(Święto Ceramiki), przyciągający miłośników ceramiki Bolesławiec z całego świata. Ponadto, wniosek o wpisanie bolesławieckiej ceramiki na listę UNESCO, poparty przez 29 depozytariuszy, otwiera nowy rozdział w historii tego rzemiosła. Jesteśmy dumni, że nasza lokalna tradycja ceramiczna stoi u progu tak znaczącego międzynarodowego uznania.
Bolesławiecka ceramika rozpoczyna historyczną podróż do UNESCO
W maju 2022 roku dokonał się pierwszy, historyczny krok na drodze do światowego uznania tradycji regionu jakim jest ceramika Bolesławiec. Przedstawiciele 28 podmiotów, w tym firm ceramicznych z powiatu bolesławieckiego, władz samorządowych z prezydentem Piotrem Romanem na czele, Stowarzyszenia Gmin Ceramicznych RP oraz miejskich instytucji kultury, podpisali deklarację współpracy dotyczącą wpisu ceramiki bolesławieckiej na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Jest to działanie inicjujące proces, który może doprowadzić do zgłoszenia ceramiki Bolesławiec na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.
Podczas historycznego spotkania rolę koordynatora tej ważnej inicjatywy powierzono Muzeum Ceramiki w Bolesławcu. Zgodnie z Konwencją UNESCO z 2003 roku, wpis na listę krajową stanowi podstawę do ewentualnego złożenia wniosku o umieszczenie elementu dziedzictwa z Polski na prestiżowych listach międzynarodowych.
Niemal rok później, 28 kwietnia 2023 roku, w Sali Rajców bolesławieckiego Ratusza kilkudziesięciu depozytariuszy podpisało oficjalny, 20-stronicowy wniosek o wpis bolesławieckiej ceramiki na listę krajową. Warto podkreślić, że prace nad jego stworzeniem trwały od kwietnia 2022 roku, a w międzyczasie bolesławieccy ceramicy aktywnie promowali swoje wyroby na prestiżowych wystawach we Włoszech, Austrii i Norwegii.
Procedura jest trudna i czasochłonna – może potrwać nawet 4 lata. Jednak zdaniem producentów, wpisanie ceramiki bolesławieckiej na listę UNESCO przyniesie nie tylko prestiż i promocję, ale przede wszystkim skuteczną ochronę przed kopiowaniem wzorów, co zdarza się już w Chinach i Meksyku.
Prezydent Piotr Roman nazywa rozwój branży ceramicznej “fenomenem Bolesławca” – podczas gdy w innych regionach Polski zakłady ceramiczne znikają, w Bolesławcu jest odwrotnie. Jeszcze kilka lat temu działało tu kilkanaście firm, dziś jest ich 35 i liczba ta nadal rośnie. Obecnie produkcja ceramiki to ważna gałąź lokalnego przemysłu – 33 zakłady zatrudniają blisko 3 tysiące pracowników. Wszystkie naczynia zdobione są ręcznie, co czyni je prawdziwymi dziełami sztuki, trafiającymi do 34 krajów na całym świecie, ze szczególną popularnością w Stanach Zjednoczonych, Korei i Japonii.
Jak UNESCO ochroni ceramikę bolesławiecką?
Konwencja UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego z 2003 roku stanowi pierwszy międzynarodowy traktat stwarzający ramy prawne, administracyjne i finansowe dla skutecznej ochrony żywych tradycji. Polska ratyfikowała ten dokument w 2011 roku, zobowiązując się tym samym do ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego na swoim terytorium.
Przede wszystkim należy zrozumieć, czym właściwie jest niematerialne dziedzictwo kulturowe. Zgodnie z definicją UNESCO, obejmuje ono “praktyki, wyobrażenia, przekazy, wiedzę i umiejętności – jak również związane z nimi instrumenty, przedmioty, artefakty i przestrzeń kulturową – które wspólnoty, grupy i, w niektórych przypadkach, jednostki uznają za część własnego dziedzictwa kulturowego”. Tradycyjne techniki wytwarzania ceramiki bolesławieckiej doskonale wpisują się w tę definicję.
Jednak aby ceramika Bolesławiec mogła trafić na listę światową, najpierw musi zostać wpisana na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego prowadzoną przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego we współpracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa.
Procedura wpisu na listę krajową wymaga spełnienia kilku kluczowych kryteriów. Element wpisywany, w tym wypadku ceramika Bolesławiec musi być zgodny z definicją UNESCO, być przekazywany z pokolenia na pokolenie, posiadać opracowany plan ochrony oraz – co szczególnie istotne – wniosek musi zostać zgłoszony przy szerokim udziale zainteresowanej wspólnoty. W przypadku ceramiki bolesławieckiej, zaangażowanie 29 depozytariuszy świadczy o silnym poparciu społeczności producentów ceramiki Bolesławiec.
Wpis na listy UNESCO nie jest jedynie wyróżnieniem – to zobowiązanie do aktywnej ochrony dziedzictwa. Państwa-strony Konwencji mają obowiązek podejmować działania edukacyjne, promować badania naukowe oraz wdrażać programy mające na celu ochronę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Natomiast międzynarodowe uznanie tradycji ceramicznej Bolesławca zapewniłoby jej nie tylko prestiż, ale przede wszystkim skuteczną ochronę przed kopiowaniem wzorów.
Ceramika Bolesławiec – tradycyjne techniki wytwarzania, które przetrwały wieki
Rzemieślnicze techniki produkcji stanowią o wyjątkowości ceramiki bolesławieckiej. Pomimo znaczącego postępu technologicznego, manufaktury i zakłady ceramiczne wykonują słynną ceramikę ręcznie już od XVI wieku, zachowując autentyczność procesu. Każdy element powstaje w stu procentach ręcznie, co sprawia, że wyroby te są niepowtarzalne i zarazem oryginalne.
Proces produkcji rozpoczyna się od wyboru surowców. Oryginalna ceramika bolesławiecka wytwarzana jest z naturalnych, wysokojakościowych glin kamionkowych, których pokłady znajdują się w okolicach Bolesławca, w dorzeczu Bobru i Kwisy. Masa tworzona jest z dodatkiem takich składników jak kwarc, piasek, woda, skaleń czy kaolinit. Dzięki temu powstała kamionka cechuje się wyjątkową odpornością na działanie czynników zewnętrznych, w tym wysokie temperatury i uszkodzenia mechaniczne i jest jednocześnie produktem naturalnym.
Następnie przygotowaną masę formuje się w odpowiednie kształty. W tym celu stosowane są specjalne toczki, które usprawniają cały proces. Mimo że obecnie niektórzy producenci częściowo korzystają z nowoczesnych maszyn, rdzeń procesu produkcji nadal opiera się głównie na pracy ludzkich rąk. Gdy wyrób nabierze pożądanej twardości, poddaje się go czyszczeniu, a później umieszcza w piecu w celu wypalenia.
Pierwszy wypał trwa około 12 godzin, a naczynie przebywa w temperaturze 800 stopni Celsjusza. Po tym etapie następuje jeden z najważniejszych momentów tworzenia ceramiki – jej malowanie i zdobienie. Artyści ceramiki Bolesławiec używają najczęściej specjalnych stempli, które umożliwiają stworzenie symetrycznych, estetycznych wzorów. Ta unikalna technika stempelkowa stanowi o niepowtarzalnym charakterze naczyń bolesławieckich.
Na koniec zdobienia zabezpieczane są szkliwem, a naczynie ponownie trafia do pieca. Po kolejnych 12 godzinach wypalania w temperaturze około 1250 stopni Celsjusza, ceramika bolesławiecka jest w pełni gotowa.
Warto podkreślić, że pomimo swej długiej historii techniki produkcyjne niewiele zmieniły się od stuleci. Jednakże, to właśnie ta wierność tradycji, połączona z najwyższą jakością wykonania, sprawiła, że ceramika bolesławiecka zyskała uznanie daleko poza granicami Polski i obecnie eksportowana jest do 34 krajów na całym świecie.
Porcelana Bolesławiec skarbem regionu
Bolesławiecka ceramika niewątpliwie zasługuje na miano jednego z najcenniejszych skarbów polskiego dziedzictwa kulturowego. Ręczne techniki produkcji, przekazywane z pokolenia na pokolenie, zatem stanowią żywe świadectwo naszej historii rzemieślniczej. Starania o wpis na listę UNESCO nie tylko podkreślają prestiż tej tradycji, lecz także otwierają nowe możliwości ochrony unikatowych wzorów przed nieautoryzowanym kopiowaniem.
Dynamiczny rozwój branży ceramicznej w regionie Bolesławca, gdzie obecnie działa wiele zakładów i producentów ceramiki Bolesławiec zatrudniających tysiące pracowników, świadczy o sile tej tradycji. W konsekwencji, nasze wyroby Bolesławiec cieszą się uznaniem w 34 krajach świata, szczególnie w Stanach Zjednoczonych, Korei i Japonii. Poznaj ceramikę Bolesławiec – prawdziwy symbol polskiego rzemiosła artystycznego, którego wartość wykracza daleko poza granice naszego kraju.
Przyszłość bolesławieckiej ceramiki rysuje się niezwykle obiecująco. Wpis na listę UNESCO będzie zwieńczeniem wieloletnich starań całej społeczności i ostatecznym potwierdzeniem światowej rangi naszego dziedzictwa kulturowego jakim niewątpliwie jest ceramika Bolesławiec.

Add comment
Musisz się zalogować, aby móc dodać komentarz.